Dimitrije Davidović — čovek koji nam je podario novine i Sretenjski ustav

Jelica Janačković 2019.
Komentari

Na današnji dan 1838. godine u Smederevu preminuo je Dimitrije Davidović, tvorac Sretenjskog ustava i otac srpske štampe. Sav Srbin, kao što piše na nadgrobnoj ploči u Smederevu, Dimitrije Davidović bio je srpski političar, ministar i diplomata, novinar, publicista, izdavač, lični knežev lekar, sekretar i savetnik, redovni, sistematični čitalac strane štampe, čovek koji je odvojio boje državne zastave i osmislio grb dinastije Obrenovića.

Foto: in4s.net

Dimitrije Davidović imao je istaknutu ulogu u kulturnom životu Srba u Beču, kao i u čitavoj Habzburškoj monarhiji. U Beču je pokrenuo i književni list Zabavnik. Najznačajniji period njegove delatnosti bio je između 1830. i 1835. godine kada je kao diplomata u Carigradu radio na rešenju pitanja srpske autonomije. Godine 1834. postao je ministar, a nakon pokretanja Novina serbskih 1834. godine i njihov urednik. Obnovio je i periodičnu književnu publikaciju Zabavnik. Nakon Miletine bune, tokom koje je ostao lojalan knezu Milošu, Davidović je izradio Sretenjski ustav koji je nastao pod uticajem različitih činilaca, i koji je bio veoma liberalan u ondašnjoj evropskoj politici. Knez Miloš je pod pritiskom Rusije, Osmanskog carstva i Austrije morao da suspenduje i ukine ustav. Davidović je ubrzo bio smenjen sa svih državnih položaja. 

Samo što je austrougarska vojska zauzela Beograd 1789. godine, u kući Gavrila, bivšeg sveštenika, a potom trgovca, i njegove supruge Marije Georgijević u Zemunu, 23. oktobra začuo se plač novorođenog sina Dimitrija Davidovića. Tako je, sa ugla današnje Glavne i Davidovićeve ulice, u svet zakoračio jedan od najznačajnijih velikana srpske istorije, čoveka koji je stvorio prve dnevne novine u Srbiji. Nakon srpske škole, nastavio je školovanje u gimnaziji u Sremskim Karlovcima koju je završio 1807. godine. Prvu godinu filozofije završio je u Kežmeraku, a drugu u Pešti, posle čega je upisao u tom gradu medicinsku školu.

Dimitrije Davidović 3

Dimitrije Davidović; Foto: srbinside.rs

Sa 22 godine završio je treći razred lekarske škole, ali studije medicine nikada nije završio, iako ih je započeo sa svojim prijateljem iz Karlovačke gimnazije – Dimitrijem Frušićem. Dok su još bili brucoši na studijama medicine, njih dvojica pokrenuli su novine, na šta ih je podstakao Jernej Kopitar. Tako su podneli zahtev za izdavanje novina 2. februara 1813. godine, ali ga je Beč odbio. Kada su se obratili direktno caru Francu 1813. godine, dobili su saglasnost da pokrenu novine. Pod nazivom Novine serbske iz carskog grada Vijene prvi put su odštampane 23. avgusta 1813. godine.

Dimitrije Davidović podržavao je Vuka Karadžića i njegov rad, što je posebno oduševilo Davidovićevog mentora Jerneja Kopitara. Čak je dozvolio Vuku Karadžiću da uređuje nekoliko brojeva novina i da štampa svoje polemike i tekstove svojih prijatelja. U Srbiju se Davidović doselio 1821. godine, kada je štampanje novina počelo da bude problem, usled malog broja pretplatnika, organičenog štamparskog prava, uplitanja u problem inijaćenja. Novine serbske su se u Srbiji štampale od 5. januara 1834. godine do 16. marta 1835. godine.

Dimitrije Davidović 2

Spomenik Dimitriju Davidoviću podignut od strane Novinarskog udruženja; Foto: steemit.com

Kada je došao u Srbiju, Davidović je bio sekretar kneževe kancelarije, a kasnije i član delegacije za pregovore sa Turcima – od 1829. do 1833. godine. Bio je autor prvog Ustava u modernoj srpskoj istoriji, koji je poznat kao Sretenjski ustav. Napisan je 1835. godine, a te godine je i obnarodovan u Kragujevcu. U ustavnom periodu Davidović je bio ministar unutrašnjih poslova i prosvete, ali je po ukidanju ustava pao u nemilost kneza Miloša Obrenovića. Njegovo najznačajnije delo bilo je istoriografsko delo Djejanija k istoriji srpskoga naroda koje je objavljeno u novinama 1824. godine, da bi 1846. i 1848. godine objavljeno pod izmenjenim nazivom – Istorija naroda srbskog.

Davidović je bio jedan od pionira srpskog novinarstva, a njegov rad imao je znatan uticaj na srpsku kulturu početkom 19. veka. Ubraja se u idejne začetnike ustavobraniteljskog pokreta, odnosno u umerene opozicionare vladavini kneza Miloša. Smatra se i da je imao uticaja na promenu usmerenja spoljne politike kneza Miloša ka zapadnoevropskim silama. Prožet idejama Francuske revolucije koje su Napoleonovi ratovi širili Evropom i motivisan iskrenim patriotizmom, Dimitrije Davidović je čitavo svoje delovanje posvetio političkom i kulturnom napretku mlade srpske države. Poslednje godine života uglavnom je proveo u Smederevu, gde je i umro 1838. godine.

 

 

Izvori: www.edukacija.rs,  www.istorijskabiblioteka.com,  www.011info.com 

 

Ključne reči: Dimitrije Davidović , Sretenjski ustav , Novine serbske , novinar , Na današnji dan ,

Komentari

Morate biti registrovani i prijavljeni da biste ostavili komentar.