Vuk Stefanović Karadžić − reformator i borac za srpski jezik

Jovan Živković 2019.
Komentari

Na današnji dan 1787. godine rođen je Vuk Stefanović Karadžić, čovek čiji se doprinos Srbiji, srpskom narodu i naročito jeziku ne može izmeriti. Put reformatora jednog jezika nimalo nije lak, a Vuk je pored mukotrpnog posla nailazio i na brojne prepreke u vidu administracije još uvek okupirane zemlje, pa sve do uticajnih ljudi koji su iz različitih pobuda spoticali njegov rad. Bio je pisac, lingvista i filolog.  

Foto: serbia.com

Vuk je rođen u selu Tršiću, nadomak Loznice. Roditelji su mu se zvali Stefan i Jagda. Ime je dobio kako bi ga roditelji zbog simboličnog naziva zaštitili od uroka, zato što su izgubili petoro dece pre njega. Da čita i piše Vuk je naučio od rođaka Jevte Savića Čotrića. Zbog bolesti je morao da napusti školu, te su ga roditelji poslali u manastir Tronošu kod Šapca. Početak Prvog srpskog ustanka dočekao je kod kuće, u Tršiću. Pokušao je da upiše gimnaziju u Karlovcima, ali je sa 17 godina već bio prestar. Slom ustanka bitno je uticao na Vukov dalji život i 1813. godine svoje školovanje nastavlja u Beču. Tamo je Vuk je naučio latinski i nemački jezik. Ipak, njegov život tamo su sem školovanja obeležile i dve osobe. U pitanju su Ana Marija Kraus i Jernej Kopitar. Prva je uticala na njegov privatni život, kao životna saputnica sa kojom je Vuk pristao da deli dobro i zlo. Druga osoba je uticala na njegov rad kao kritičar ali i kao savetnik. Već 1814. godine Vuk izdaje Malu prostonarodnu slavenoserbsku pjesnaricu i gramatiku Pismenicu serbskog jezika, dok naredne godine izlazi Narodna srbska pjesnarica. Poslednja je bila napisana na narodnom srpskom jeziku, ali je i prema Vukovom mišljenju bila nesavršena.

Vuk je često putovao po Srbiji. Tu je sakupljao narodne pesme i umotvorine. I pored zabrane štampanja njegovih knjiga od strane Miloša Obrenovića1818. godine Vuk izdaje prvo izdanje Srpskog rječnika koji se sastojao od 26270 reči. Iste godine izdao je i prošireno izdanje svoje gramatike gde je primenio pravilo Piši kao što govoriš, čitaj kako je napisano, odnosno da svaki glas ima jedan znak. Rečnik nije bio kompletan. Nedostajala su slofa F i H koja je dodao tek 1936. godine. Dvadesete godine proveo je u radu za Miloša Obrenovića koji je konačno priznao njegov rad. No njihove simpatije prestaju 1932. godine kada Vukova azbuka nailazi na brojne kritike vlasti i crkve zbog psovki koje je ubacio.

Velike pobede Vuk je ostvario 1847. i 1852. Prve godine izlazi prevod Novog zaveta, Rat za srpski jezik i pravopis Đure Daničića, Pesme Branka Radičevića i Gorski vijenac Petra Petrovića Njegoša, i to sve pisano jezikom koji je Vuk oblikovao. Druga godina je značajna zbog rečnika koji je sadržao 47 427 reči napisane po svim pravilima koja je Vuk godinama formulisao. Za građu mu je poslužio i govor iz Dubrovnika, Dalmacije, Hrvatske i Crne Gore. S obzirom na to da je u svom rečniku opisivao i brojne narodne običaje i istorijske događaje, mnogi njegov rečnik smatraju i istorijskim dokumentom i pisanim izvorom vremena u kome je pisan.

Najveća pobeda je, naravno, priznavanje Vukovog jezika za književni i zvanični jezik Kneževine Srbije 1868. godine. Tu svoju najveću pobedu Vuk nije doživeo. Preminuo je četiri godine pre nje, 1864. u Beču. Iza sebe je ostavio suprugu i dvoje dece, Dimitrija i Minu. Poznavao je i bio prijatelj sa čuvenom braćom Grim. Cenjen i poštovan na Zapadu, njegove ideje kasno su shvaćene u Srbiji. Imali smo jednog Mišića, jednog Teslu, jednog Andrića i svako nas je zadužio na svoj način. No ovo je dug bez kog ni ostali ne bi postojali. Jer jezik je duša jednog naroda.  

Izvori: www.biografija.org srednjeskole.edukacija.rs

Ključne reči: Vuk Stefanović Karadžić , srpski jezik , pravopis , gramatika , Na današnji dan ,

Komentari

Morate biti registrovani i prijavljeni da biste ostavili komentar.